In de roman Het schijnbestaan komt het bestaan van een pottenbakker in gevaar als het kolossale winkelcentrum waaraan hij zijn traditionele keramiek levert niet langer van zijn handwerk gediend is. Met grote moeite past de pottenbakker zijn product aan, maar dat betekent slechts uitstel van executie. Saramago schetst in deze vertelling de verwording van de moderne mens: gericht op consumptie en zonder menselijkheid.